Χάρτης της Ελλάδας

Γενικά Στοιχεία

Έκταση: 3.516 τ.χλμ.
Πληθυσμός (2001): 155.324
Κατανομή πληθυσμού: Αγροτικός: 67.348
Aστικός : 87.976
Δημοι: 19
Πρωτεύουσα: Κοζάνη
Βουνά: Βόιο
Άσκιο
Βούρινος
Πιέρια
Καρβούνια
Ποτάμια: Αλιάκμονας

Ο νομός συνορεύει βόρεια με τους νομούς Καστοριάς, Φλώρινας και Πέλλας, ανατολικά με τους νομούς Ημαθίας και Πιερίας, δυτικά με τους νομούς Γρεβενών και Καστοριάς και νότια με τους νομούς Γρεβενών και Λάρισας.
Η οικονομία του νομού είναι αγροτική με σύγχρονη ανάπτυξη της βιομηχανίας το μεγάλο βιομηχανικό κέντρο της Πτολεμαϊδας όπου υπάρχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα λιγνίτη της Ελλάδας. Από το λιγνίτη που εξορύσσεται μεγάλο μέρος χρησιμοποιείται για την τροφοδότηση των τριών μονάδων του θερμοηλεκτρικού σταθμού Πτολεμαϊδας, ένα άλλο μέρος χρησιμοποιείται για την παραγωγή λιγνιτοπλίθρων και ξηρού λιγνίτη και το υπόλοιπο στο εργοστάσιο αζωτούχων λιπασμάτων. Εκτός από τους λιγνίτες, εξορύσσονται ση μαντικά κοιτάσματα χρωμίτη, σιδηροπυρίτης, μολυβδαινίτης, λευκόλιθος και αμίαντος.

Αν και η συστηματική επιστημονική έρευνα του νομού ουσιαστικά πρόσφατα έχει αρχίσει, η περιοχή φαίνεται ότι παρουσιάζει μεγάλο αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Μια λίθινη παλαιολιθική αξίνα από το Παλαιόκαστρο «το αρχαιότερο εργαλείο που έχει βρεθεί ως τώρα σε ελληνικό έδαφος» πιστοποιεί την ανθρώπινη δραστηριότητα στο χώρο αυτό ήδη από την Παλαιολιθική Εποχή. Στα Νεολιθικά Χρόνια η περιοχή ήταν αρκετά πυκνοκατοικημένη όπως μαρτυρεί μια σειρά από οικισμούς (Σέρβια, Παλαιόκαστρο, Αμυγδαλιά, Κοιλάδα, Φαράγγι, Βελβενδός κ.ά.), από τους οποίους όμως συστηματικά έχουν ανασκαφεί μόνο τα Σέρβια, όπου διαπιστώθηκαν στενές πολιτισμικές σχέσεις με τη Θεσσαλία.
Τα τελευταία χρόνια η προσοχή των ειδικών έχει στραφεί στη λεκάνη της Πτολεμαίδας, όπου μετά από συστηματική επιφανειακή έρευνα εντοπίστηκαν αρκετές άγνωστες ως τώρα θέσεις. Στην Εποχή του Χαλκού εξακολουθούν να υπάρχουν μερικοί από τους παλαιότερους οικισμούς, δημιουργούνται όμως και νέοι (΄Αγιος Ελευθέριος Κοζάνης, Αιανή), στους οποίους η ζωή θα συνεχιστεί χωρίς διακοπή ως τα Ελληνιστικά Χρόνια. Στα Ιστορικά Χρόνια η περιοχή που καταλαμβάνει ο νομός Κοζάνης είναι γνωστή σαν Ελίμεια, όνομα που σύμφωνα με το μύθο οφείλει στον πρώτο βασιλιά της τον ΄Ελυμο, πατέρα του Αιανού. Εδώ φαίνεται ότι ήταν ένας από τους πρώτους τόπους μόνιμης εγκατάστασης των μακεδονικών φύλων, που στην Εποχή του Χαλκού κινούνταν στην περιοχή της Πίνδου. Η Ελίμεια ως την εποχή του Φιλίππου Β΄ ήταν βασίλειο, έλαβε μάλιστα ενεργό μέρος στα γεγονότα του Πελοποννησιακού Πολέμου και ο Θουκυδίδης αναφέρεται στις δραστηριότητες του βασιλιά της Αρριδαίου. Αυτός είναι ο πρώτος ηγεμόνας της περιοχής, το όνομα του οποίου μνημονεύεται από τις φιλολογικές πηγές, που όσον αφορά την ιστορία του κράτους αυτού στα Αρχαϊκά Χρόνια μας αφήνουν εντελώς στο σκοτάδι. Τα πλούσια ευρήματα, ωστόσο, της ανασκαφής στη Αιανή δείχνουν ότι οι Ελιμειώτες είχαν υψηλό πολιτιστικό και βιοτικό επίπεδο και στενές εμπορικές και άλλες σχέσεις με τον υπόλοιπο ελληνισμό ήδη από τα Μυκηναϊκά Χρόνια, ενώ τα χτισμένα σε ψηλές και δυσπρόσιτες θέσεις (περιοχή Εράτυρας και Πελεκάνου) κάστρα, που χρονολογούνται στα Προκλασσικά Χρόνια, μιλούν για ένα λαό αποφασισμένο να υπερασπίσει την αυτονομία του.
Οι Ρωμαίοι καταλαμβάνουν την περιοχή, που καταρχήν παραμένει μια αυτόνομη διοικητικά μερίδα και ύστερα γίνεται ρωμαϊκή επαρχία, στα 168 π.Χ. Τον 6ο μ.Χ. αι. ο Ιουστινιανός ενισχύει τις παλιές οχυρώσεις και χτίζει νέες για να αναχαιτιστούν οι βαρβαρικές επιδρομές. Στα Βυζαντινά Χρόνια ιδρύονται κοντά στην παλιά πρωτεύουσα Αιανή, τα Σέρβια, που ελέγχουν το πέρασμα προς το νότο και γίνονται γρήγορα το σπουδαιότερο κέντρο της περιοχής, που μετά το 10ο αι. θα γνωρίσει καταλήψεις και λεηλασίες από τους Βούλγαρους, τους Νορμανδούς, τους Φράγκους, τους Σέρβους, ώσπου στο τέλος θα πέσει στα χέρια των Τούρκων.
Η Τουρκοκρατία είναι για τον τόπο εποχή ακμής. Η στροφή του πληθυσμού ήδη από το 16ο αι. στο εμπόριο και τη βιοτεχνία θα οδηγήσει σε μεγάλη οικονομική και πνευματική άνθηση, νέα κέντρα (Κοζάνη, Σιάτιστα, Τσοτίλι, Βελβενδός κ.ά.) θα δημιουργηθούν και η περιοχή, οι κάτοικοι της οποίας φρόντισαν για την ίδρυση σχολείων και βιβλιοθηκών, θα σταθεί κέντρο ελληνικής παιδείας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Best experienced with

Best viewed in 1024x768