Ιστορία
Το νησί λέγεται πως πήρε το όνομά του από τον ήρωα Μύκονο. Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, με το νησί καταπλάκωσε ο Ηρακλής τον τελευταίο από τους γίγαντες. Πρώτοι κάτοικοί του αναφέρονται οι Κάρες, οι Φοίνικες και οι Κρήτες, ενώ αργότερα εδώ εγκαταστάθηκαν Ίωνες άποικοι. Στα Ιστορικά Χρόνια το νησί είχε δυο πόλεις: τη Μύκονο στη δυτική ακτή -όπου και η σημερινή πόλη- και την Πάνορμο στη βόρεια ακτή.
Αμέσως μετά τους Περσικούς Πολέμους το νησί φαίνεται πως βρισκόταν σε οικονομική παρακμή, πράγμα που γίνεται φανερό από τη μικρή φορολογική του εισφορά στην Αθηναϊκή Συμμαχία στην οποία ανήκε. Ακολουθώντας την τύχη των άλλων Κυκλάδων περιήλθε στην κυριαρχία της Σπάρτης και στη συνέχεια των Μακεδόνων, των Πτολεμαίων της Αιγύπτου και τέλος των Ρωμαίων. Μεγάλη καταστροφή υπέστη η Μύκονος στη διάρκεια των Μιθριδατικών Πολέμων.
Τη Βυζαντινή Εποχή ανήκε στο Θέμα του Αιγαίου, ενώ την περίοδο του Mεσαίωνα περιήλθε στους αδελφούς Γκίζη, από τους οποίους κυβερνήθηκε μέχρι το θάνατό τους. Τότε πέρασε στην κυριαρχία της Βενετίας, μέχρι τη λεηλασία του Μπαρμπαρόσα, και αμέσως μετά περιήλθε στους Τούρκους. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας διοικήθηκε όπως και οι άλλες Κυκλάδες. Το νησί αναπτύχθηκε σιγά σιγά σε ναυτική δύναμη, ενώ από το 19ο αι. έγινε κέντρο των πειρατών. Για ένα μικρό διάστημα περιήλθε στους Ρώσους (1770-1774). Με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821 οι κάτοικοι πήραν ενεργό μέρος και η Μαντώ Μαυρογένους αναδείχθηκε σε ηρωίδα του Αγώνα.

Είναι μια όμορφη πολιτεία ξεχωριστή στις Κυκλάδες με 7.929 κατοίκους. Κάτασπρα κυβόσχημα σπίτια, αμέτρητα στενά δρομάκια περασμένα με ασβέστη, μέσα στα οποία κυριολεκτικά χάνεται κανείς, πολυάριθμες μικρές και μεγάλες εκκλησίες, νωχελικοί ανεμόμυλοι συνθέτουν το γοητευτικό πρόσωπο της Χώρας. Έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος οικισμός και οτιδήποτε χτίζεται ακολουθεί τις βασικές προδιαγραφές της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής.
Αξιοθέατα αποτελούν:

• Στη συνοικία Κάστρο είναι η εκκλησία της Παναγίας Παραπορτιανής -το κόσμημα της Μυκόνου- εξαιρετικής πλαστικότητας βυζαντινό κτίσμα. Πήρε το όνομά της επειδή βρισκόταν δίπλα στο «πορτί», την είσοδο δηλαδή του κάστρου. Με αψιδωτό καμπαναριό και ασύμμετρους όγκους αποτελεί πραγματικό θαύμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Στη Χώρα η Μητρόπολη (Πανάχραντος), την Αγία Κυριακή και την Αγία Ελένη.

• Στη Μύκονο υπάρχουν πολλές εκκλησίες (οι ντόπιοι μιλάνε για 400) πολλές από τις οποίες έχουν λεπτοδουλεμένα ξυλόγλυπτα τέμπλα. Ο μεγάλος αριθμός εξηγείται τόσο από τη συνήθεια των κατοίκων να θάβουν (μέχρι τα μέσα του 19ου αι.) τους νεκρούς τους σε ιδιωτικές εκκλησίες όσο και τα πολλά τάματα που έκαναν οι ναυτικοί.

• Αναμφισβήτητα η πιο γοητευτική γωνιά της Χώρας είναι η συνοικία Αλευκάντρα, η «Βενετία» της Μυκόνου. Τα σπίτια, χτισμένα πάνω στη θάλασσα, με ξύλινα μπαλκόνια που καθρεφτίζονται στα νερά, θυμίζουν τη Βενετία.

• Την εικόνα της Χώρας συμπληρώνουν οι γραφικοί κάτασπροι ανεμόμυλοι, στα νότια της συνοικίας του Κάστρου, όπου στην αρχαιότητα βρισκόταν η ακρόπολη της πόλης. Από το Κάστρο που έχτισε το 13ο αι. ο Ι. Γκίζης δεν σώζεται σήμερα τίποτα.

• Εντυπωσιακό είναι στη Χώρα και το νεοκλασικό κτίριο του Δημαρχείου, που οικοδομήθηκε στα 1785 και παρά τις επισκευές που έχει υποστεί, διατηρεί την αρχική του μορφή.

• Στη Χώρα αξιόλογα τα Τρία Πηγάδια, κοντά στο Δημοτικό Σχολείο, που αποτελούσαν μέχρι το 1956 τη μοναδική πηγή ύδρευσης της πόλης.

• Στα ΒΑ της Χώρας, κοντά στο χωριό Μαράθι, βρίσκεται το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα (17ος αι.), με αξιόλογες εικόνες.

Χωριό στο εσωτερικό του νησιού, 8,5 χλμ Α από τη Χώρα με 1.391 κατοίκους, με κάτασπρα σπίτια και λουλουδιασμένα μπαλκόνια και ταράτσες.
Αξιοθέατα αποτελούν:

• Στο κέντρο σχεδόν του χωριού το μοναστήρι της Παναγίας της Τουρλιανής, που το ίδρυσαν το 1542 δυο μοναχοί από την Καταπολιανή της Πάρου στη θέση όπου υπήρχε προηγούμενα εκκλησία της Παναγίας (Εισόδια). Στα 1767 το μοναστήρι ανακαινίστηκε και απέκτησε τη μορφή που έχει σήμερα. Η αρχιτεκτονική του, ιδιαίτερα του κωδωνοστασίου, εντυπωσιάζει. Στην αυλή του υπάρχει μαρμάρινη βρύση με ανάγλυφη διακόσμηση. Στο μικρό Μουσείο του μοναστηριού υπάρχουν αρχιερατικά άμφια και σημαντικά εκκλησιαστικά κειμήλια.

• Στο Β της Άνω Μεράς το ερειπωμένο σήμερα μοναστήρι του Παλαιόκαστρου (17ος αι.), που πήρε το όνομά του επειδή περιβαλλόταν με τείχος, δίνοντας την εντύπωση κάστρου. Λίνο βορειότερα είναι ο Όρμος Πανόρμου όπου και εντοπίστηκαν ευρήματα Αρχαϊκών και Κλασικών Χρόνων. Θα πρέπει να βρισκόταν εδώ η δεύτερη σημαντική πόλη του νησιού.

Παραλιακό χωριό με μεγάλη τουριστική κίνηση, λίγο πράσινο, σπίτια λευκά πάνω στους βράχους και αμμουδιά με κρυστάλλινα νερά.
Αξιοθέατα αποτελούν:

• Στα βόρεια του Πλατύ Γιαλού η υπόγεια δεξαμενή, μεγάλων διαστάσεων, γνωστή με το όνομα «Πηγάδι του Γιανναρού». Στη μια πλευρά της σκαλοπάτια μας οδηγούν ως τον πυθμένα της.

• Στην ίδια περιοχή σε απόσταση 1 χλμ και 5 χλμ Ν από τη Χώρα, στην τοποθεσία Ληνώ, διακρίνονται τα ερείπια τριών πύργων Ελληνιστικής Εποχής. Από τους τρεις πύργους μόνο ο ένας διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση. Οι ντόπιοι ονομάζουν την περιοχή «Πόρτες».