ΜΟΝΗ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ

 

Η Μονή του Αγ. Παντελεήμονος βρίσκεται νοτιοανατολικά του οικισμού του νησιού και βόρεια της Μονής Προδρόμου.'Aγνωστος παραμένει ο χρόνος της ίδρυσής της. Στο βίο των Αψαράδων μοναχών, Νεκτάριου και Θεοφάνη, αναφέρεται ότι το 1506/7 στη θέση αυτή υπήρχε ησυχαστήριο του Αγ. Παντελεήμονα.

Η Μονή ήταν σε λειτουργία ως το 1926. Το καθολικό, στη σημερινή του μορφή, είναι ξυλόστεγη βασιλική με υπερυψωμένο γυναικωνίτη στα δυτικά, ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά και χαγιάτι στη νότια πλευρά. Αποτελεί ανακατασκευή των χρόνων της ύστερης Τουρκοκρατίας, με διαρκείς επισκευές που έγιναν κατά και μετά τον 19ο αιώνα. Στην εξωτερική πλευρά του νότιου τοίχου του ναού αποκαλύφθηκαν πρόσφατα τοιχογραφίες που ανήκουν στη ζωγραφική της αρχικής φάσης του ναού. Οι τοιχογραφίες αυτές, που φέρουν επίσης επιζωγραφήσεις, χρονολογούνται πιθανόν τον 15ο αι. (οι επιζωγραφήσεις είναι πιθανόν του 16ου αι.).

 

 

Στο εσωτερικό του ναού, αριστερά, είναι τοποθετημένο το προσκυνητάρι με την εικόνα του Αγ. Παντελεήμονα, αντίγραφο της παλαιότερης εικόνας του 15ου ή 16ου αι. Δεξιά, βρίσκεται η εικόνα του Αγ. Αναστασίου του Πέρση και της Αγ. Λουκίας με σκηνές από το βίο του Αγίου. Αποτελεί αφιέρωμα του Αναστασίου Μελά (υπήρξε πρόξενος στη Ρωσία το 1867) από τα Ιωάννινα και της συζύγου του Λουκίας. Δική του δωρεά είναι και οι τέσσερις δεσποτικές εικόνες, ενυπόγραφα έργα του ζωγράφου Αδαμαντίου Ορεσσάνου.

Στη νότια πλευρά του ναού σώζονται τα διώροφα κελιά, όπου δολοφονήθηκε ο Αλή Πασάς, το 1822. Σήμερα στο χώρο των κελιών λειτουργεί το Μουσείο της Προεπαναστατικής περιόδου. Επίσης, στο βόρειο συγκρότημα των κελιών φιλοξενείται το αρχείο της Μητρόπολης, με έγγραφα και βιβλία που προέρχονται από τις Μονές του Νησιού.

 

Στο μουσειακό χώρο εκτίθενται οικιακά σκεύη, γκραβούρες, χειρόγραφα. Το κτίριο όπου στεγάζεται το Μουσείο ήταν τα κελιά της Μονής Παντελεήμονος, όπου κατέφυγε με την Κυρά-Βασιλική, κυνηγημένος από τον Χουρσίτ, ο Αλή Πασάς. Εκεί μάλιστα φονεύθηκε στις 24-01-1822. Το Μουσείο λειτουργεί από το 1959 με πρωτοβουλία του Σωματείου "Φίλοι των Ιωαννίνων". Ο επισκέπτης χρειάζεται 20 λεπτά για να δεί το χώρο του Μουσείου.