ΜΟΝΗ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΩΝ

 

Η Μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Νησιού των Ιωαννίνων. Το καθολικό, το διώροφο κτίριο των κελιών, η ερειπωμένη πιθανόν τράπεζα, το κοιμητήριο και ο περίβολος, συγκροτούν τη Μονή στη σημερινή της μορφή.

 

 

Ο ναός είναι κτισμένος στον τύπο της μονόχωρης ξυλόστεγης βασιλικής. Ανακαινίστηκε, σύμφωνα με επιγραφή το έτος 1291/2 από τον Μιχαήλ Φιλανθρωπηνό, ιερέα και οικονόμο της Μητρόπολης Ιωαννίνων. Ο ναός ανακαινίστηκε εκ νέου τον 16ο αιώνα και αγιογραφήθηκε σε τρεις διαδοχικές φάσεις.

 

Στην πρώτη φάση, γύρω στο 1531/2, αγιογραφούνται τα κάτω τμήματα του κυρίως ναού. Το 1542 με πρωτοβουλία του ιερομονάχου Ιωάσαφ Φιλανθρωπηνού, ζωγραφίζεται ο "θόλος" δηλ. η καμάρα που αντικατέστησε την ξυλόστεγη οροφή. Με δαπάνη του ιδίου και των μοναχών του το 1560, αγιογραφούνται η λιτή και οι τρεις εξωνάρθηκες.

 

Πολύτιμες πληροφορίες για τη δράση μελών της γνωστής αρχοντικής οικογένειας των Φιλανθρωπηνών, που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη κι εγκαταστάθηκε στα Ιωάννινα το 13ο αι., υπάρχουν στις 3 κτητορικές επιγραφές του ναού και στις ενεπίγραφες μνείες θανάτου των Φιλανθρωπηνών, που εικονίζονται στην παράσταση του νάρθηκα.

 

 

Ο παιδευτικός χαρακτήρας των αγιογραφιών συνδέεται με την πνευματική αίγλη της Μονής, όπου σύμφωνα με την παράδοση λειτουργούσε Σχολή και το "Κρυφό Σχολειό" του Νησιού. Στη βιβλιοθήκη της φυλάσσονταν ο "Κουβαράς", χειρόγραφος κώδικας, όπου οι μοναχοί κατέγραφαν ιστορίες και ενθυμήσεις της Ηπείρου. Ενδεικτικές για τις δωρεές που λάμβανε η Μονή τον 16ο και 17ο αι. είναι οι διαθήκες του Ζώτου (1599) και Αποστόλου (1625) Τζιγαρά.