Χάρτης της Ελλάδας

Αρχάνες (Επάνω)

• Μέσα στο χωριό, που βρίσκεται στη θέση της αρχαίας Αχάρνας, είχαν εντοπιστεί από τον αρχαιολόγο Έβανς μινωικά κτίρια, συμπεριλαμβανομένου ενός μικρού παλατιού, ίσως η θερινή κατοικία του βασιλιά αρχιερέα της Κνωσού, όπως πίστευε ο Έβανς.

• Στο λόφο Φουρνί, περίπου 1 χλμ ΒΔ από τις Αρχάνες, οι συστηματικές από το 1965 ανασκαφές του αρχαιολόγου Γ. Σακελλαράκη, έφεραν στο φως το πλουσιότερο και πλέον εκτεταμένο ίσως νεκροταφείο στο χώρο του προϊστορικού Αιγαίου, που χρονολογείται στο διάστημα 2500-1250 π.Χ. Τα αρχιτεκτονικά ευρήματα περιλαμβάνουν θολωτούς τάφους, με λαξευτά στο βράχο ταφικά διαμερίσματα, καθώς και συστάδες λακκοειδών τάφων. Ανάμεσα στα πολυάριθμα κινητά ευρήματα αναφέρονται εξαιρετικής τέχνης σφραγίδες, λάρνακες, χάλκινα και λίθινα αγγεία, πλάκες από ελεφαντόδοντο με ανάγλυφη διακόσμηση, ειδώλια, χρυσά κοσμήματα και κεραμική, συμπεριλαμβανομένης και της καμαραϊκής. Εννοείται ότι το νεκροταφείο περιείχε εκατοντάδες ανθρώπινων σκελετών.

• Στη θέση Ανεμοσπηλιά, στους βόρειους πρόποδες του ανθρωπόμορφου βουνού Γιούχτα, πάνω από τις Αρχάνες, ανασκάφηκε (1979, ομάδα Γ. Σακελλαράκη) μινωικό ιερό, που προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση στην κοινή γνώμη και προβλημάτισε τους αρχαιολόγους. Πρόκειται για μικρό σχετικά οικοδόμημα -τριμερές μινωικό ιερό- με μακρύ προθάλαμο με τρεις πόρτες και τρία δωμάτια στο νότιο τμήμα. Το ιερό ήταν -λόγω της ιδιότητάς του- προστατευμένο με περίβολο. Στον προθάλαμο βρέθηκε ανθρώπινος σκελετός και γύρω του πολλά σπασμένα αγγεία. Στο κεντρικό δωμάτιο -στο νότιο τοίχο του- βρέθηκαν δυο πήλινα πόδια σε φυσικό μέγεθος, προφανώς από κάποιο (ξύλινο) λατρευτικό άγαλμα που υπήρχε σ' αυτό το χώρο. Στο ανατολικό δωμάτιο συλλέχτηκαν ποικίλα λατρευτικά σκεύη και δοχεία και βαθμιδωτός βωμός προσφορών. Το δυτικό δωμάτιο ήταν και το πιο αινιγματικό. Δεν περιείχε κανένα σκεύος, μόνο τρεις σκελετούς, ένα γυναικείο πεσμένο μπρούμυτα, έναν αντρικό με κοσμήματα -ίσως κάποιος ιερέας- και έναν τρίτο σκελετό νεαρού ανθρώπου, σε στάση εμβρυακή, πάνω σε πέτρινη κατασκευή που μοιάζει με βωμό. Στο σώμα του ήταν χωμένο χάλκινο ξίφος! Το κτίριο φαίνεται ότι καταστράφηκε από σεισμό και πυρκαγιά γύρω στα 1700 π.Χ. και με το γεγονός αυτό είναι συνδεμένη η πρώτη «ανθρωποθυσία» στον αιγαιακό χώρο και ειδικότερα στην Κρήτη, που διαδραματίστηκε λίγο πριν από την τελική καταστροφή του ιερού, ως προσφορά ίσως στη θεότητα για τον εξευμενισμό της.

• Στην ίδια περιοχή το σπήλαιο «Χωστό Νερό».

• Στο Βαθύπετρο, στη ΝΑ πλαγιά του Γιούχτα, στην τοποθεσία Πίσω Λιβάδια (5 χλμ Ν από τις Αρχάνες), τα ερείπια ενός άλλου μινωικού μεγάρου, που χρονολογείται γύρω στα 1600-1550 π.Χ. Ανασκάφηκε το 1949 από το Σ. Μαρινάτο. Πρόκειται για ιδιαίτερα ευρύχωρο μέγαρο, με κεντρική αυλή, ιερό δωμάτιο, υπόστυλη αίθουσα με 4 τετράγωνες κολόνες, αποθήκη και διάφορους άλλους χώρους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα υπόγεια διαμερίσματα του μεγάρου, όπου βρέθηκαν και διατηρούνται ακόμη (είναι όμως συνήθως κλειστά για το κοινό) λιοτρίβι, εγκαταστάσεις εργαλείων υφαντουργικής και πατητήρι σταφυλιών (σχεδόν ακέραιο). Ανάμεσα στα κινητά ευρήματα ήταν 16 πιθάρια που βρέθηκαν στις θέσεις τους στην αποθήκη του μεγάρου και ένας μεγάλος ψευδόστομος αμφορέας -ένας τύπος αγγείου που χρησίμευε ιδιαίτερα στη μεταφορά του λαδιού.

• Στην περιοχή των Αρχανών σώζονται δυο βυζαντινές εκκλησίες με τοιχογραφίες: η Αγία Τριάδα, καμαροσκέπαστη εκκλησία από τις αρχές του 14ου αι., και η Αγία Παρασκευή, μικρότερη καμαροσκέπαστη (πιθανόν 14ου αι.).

• Στον ερειπωμένο σήμερα οικισμό Ασώματος σώζεται η μικρή εκκλησία του Ασώματου, με αξιόλογες τοιχογραφίες, που χρονολογούνται στο 1315 (υπάρχει και σχετική επιγραφή μέσα στην εκκλησία). Οι τοιχογραφίες -στις οποίες περιλαμβάνεται και μια εντυπωσιακή «Σταύρωση» -θεωρούνται από τα καλύτερα δείγματα της Κρητικής Σχολής.

• Στο χωριό Άγιος Βασίλειος (νότια από τις Αρχάνες) ενδοιαφέρουσα η σιναϊτική εκκλησούλα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, με τοιχογραφίες 13ου αιώνα. Αντίγραφα από τοιχογραφίες της εκκλησίας εκτίθενται στη μόνιμη έκθεση τοιχογραφιών στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στο Ηράκλειο.

Best experienced with

Best viewed in 1024x768