Είναι μια όμορφη πολιτεία ξεχωριστή στις Κυκλάδες με 7.929 κατοίκους. Κάτασπρα κυβόσχημα σπίτια, αμέτρητα στενά δρομάκια περασμένα με ασβέστη, μέσα στα οποία κυριολεκτικά χάνεται κανείς, πολυάριθμες μικρές και μεγάλες εκκλησίες, νωχελικοί ανεμόμυλοι συνθέτουν το γοητευτικό πρόσωπο της Χώρας. Έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος οικισμός και οτιδήποτε χτίζεται ακολουθεί τις βασικές προδιαγραφές της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής.
Αξιοθέατα αποτελούν:
Στη συνοικία Κάστρο είναι η εκκλησία της Παναγίας Παραπορτιανής -το κόσμημα της Μυκόνου- εξαιρετικής πλαστικότητας βυζαντινό κτίσμα. Πήρε το όνομά της επειδή βρισκόταν δίπλα στο «πορτί», την είσοδο δηλαδή του κάστρου. Με αψιδωτό καμπαναριό και ασύμμετρους όγκους αποτελεί πραγματικό θαύμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Στη Χώρα η Μητρόπολη (Πανάχραντος), την Αγία Κυριακή και την Αγία Ελένη.
Στη Μύκονο υπάρχουν πολλές εκκλησίες (οι ντόπιοι μιλάνε για 400) πολλές από τις οποίες έχουν λεπτοδουλεμένα ξυλόγλυπτα τέμπλα. Ο μεγάλος αριθμός εξηγείται τόσο από τη συνήθεια των κατοίκων να θάβουν (μέχρι τα μέσα του 19ου αι.) τους νεκρούς τους σε ιδιωτικές εκκλησίες όσο και τα πολλά τάματα που έκαναν οι ναυτικοί.
Αναμφισβήτητα η πιο γοητευτική γωνιά της Χώρας είναι η συνοικία Αλευκάντρα, η «Βενετία» της Μυκόνου. Τα σπίτια, χτισμένα πάνω στη θάλασσα, με ξύλινα μπαλκόνια που καθρεφτίζονται στα νερά, θυμίζουν τη Βενετία.
Την εικόνα της Χώρας συμπληρώνουν οι γραφικοί κάτασπροι ανεμόμυλοι, στα νότια της συνοικίας του Κάστρου, όπου στην αρχαιότητα βρισκόταν η ακρόπολη της πόλης. Από το Κάστρο που έχτισε το 13ο αι. ο Ι. Γκίζης δεν σώζεται σήμερα τίποτα.
Εντυπωσιακό είναι στη Χώρα και το νεοκλασικό κτίριο του Δημαρχείου, που οικοδομήθηκε στα 1785 και παρά τις επισκευές που έχει υποστεί, διατηρεί την αρχική του μορφή.
Στη Χώρα αξιόλογα τα Τρία Πηγάδια, κοντά στο Δημοτικό Σχολείο, που αποτελούσαν μέχρι το 1956 τη μοναδική πηγή ύδρευσης της πόλης.
Στα ΒΑ της Χώρας, κοντά στο χωριό Μαράθι, βρίσκεται το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα (17ος αι.), με αξιόλογες εικόνες.
Χωριό στο εσωτερικό του νησιού, 8,5 χλμ Α από τη Χώρα με 1.391 κατοίκους, με κάτασπρα σπίτια και λουλουδιασμένα μπαλκόνια και ταράτσες.
Αξιοθέατα αποτελούν:
Στο κέντρο σχεδόν του χωριού το μοναστήρι της Παναγίας της Τουρλιανής, που το ίδρυσαν το 1542 δυο μοναχοί από την Καταπολιανή της Πάρου στη θέση όπου υπήρχε προηγούμενα εκκλησία της Παναγίας (Εισόδια). Στα 1767 το μοναστήρι ανακαινίστηκε και απέκτησε τη μορφή που έχει σήμερα. Η αρχιτεκτονική του, ιδιαίτερα του κωδωνοστασίου, εντυπωσιάζει. Στην αυλή του υπάρχει μαρμάρινη βρύση με ανάγλυφη διακόσμηση. Στο μικρό Μουσείο του μοναστηριού υπάρχουν αρχιερατικά άμφια και σημαντικά εκκλησιαστικά κειμήλια.
Στο Β της Άνω Μεράς το ερειπωμένο σήμερα μοναστήρι του Παλαιόκαστρου (17ος αι.), που πήρε το όνομά του επειδή περιβαλλόταν με τείχος, δίνοντας την εντύπωση κάστρου. Λίνο βορειότερα είναι ο Όρμος Πανόρμου όπου και εντοπίστηκαν ευρήματα Αρχαϊκών και Κλασικών Χρόνων. Θα πρέπει να βρισκόταν εδώ η δεύτερη σημαντική πόλη του νησιού.
Παραλιακό χωριό με μεγάλη τουριστική κίνηση, λίγο πράσινο, σπίτια λευκά πάνω στους βράχους και αμμουδιά με κρυστάλλινα νερά.
Αξιοθέατα αποτελούν:
Στα βόρεια του Πλατύ Γιαλού η υπόγεια δεξαμενή, μεγάλων διαστάσεων, γνωστή με το όνομα «Πηγάδι του Γιανναρού». Στη μια πλευρά της σκαλοπάτια μας οδηγούν ως τον πυθμένα της.
Στην ίδια περιοχή σε απόσταση 1 χλμ και 5 χλμ Ν από τη Χώρα, στην τοποθεσία Ληνώ, διακρίνονται τα ερείπια τριών πύργων Ελληνιστικής Εποχής. Από τους τρεις πύργους μόνο ο ένας διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση. Οι ντόπιοι ονομάζουν την περιοχή «Πόρτες».