ΤΑ ΕΚΑΤΟ ΔΙΣΤΗΛΑ
Κάποια απ' τις μέρες του 1823 που το ταμείο της εκκλησίας ήταν άδειο κι όλοι ήταν περίλυποι, έφθασε στο λιμάνι της Τήνου ένα αγγλικό πλοίο και έφερε τον υποπρόξενο της Αγγλίας Ερρίκο Φλικ. Ο πλοίαρχος Φ. Ταξ και ο υποπρόξενος ήταν καθολικοί. Όταν το πλοίο αγκυροβόλησε άρχισε φοβερή θαλασσοταραχή. Κύματα πελώρια ξεσπούσαν πάνω στα βράχια κι απειλούσαν κάθε πλεούμενο, Το αγγλικό πλοίο άρχισε να κινδυνεύει. Οι άγκυρες έσπασαν και ήταν έτοιμο να συντριβεί στους βράχους. Ο Άγγλος πλοίαρχος είδε τον κίνδυνο μέσα στη μανία των στοιχείων και γεμάτος φόβο στρέφοντας το βλέμμα του στην ξηρά, είδε ψηλά το ναό κι επικαλέστηκε τη θεία βοήθεια της Παναγίας κάνοντας τάμα να δώσει εκατό δίστηλα αν το πλοίο σωζόταν. Τότε όσοι ήταν στην παραλία είδαν ένα καταπληκτικό θέαμα. Πελώρια κύματα κτυπούσαν στην ακτή και μόνο γύρω από το αγγλικό πλοίο ήταν γαλήνη σον να κρατούσε ένα αόρατο χέρι το άγριο κύμα. Το πλοίο σώθηκε. Ο Άγγλος πλοίαρχος πιστεύοντας στο θαύμα δε λησμόνησε την υπόσχεση του. Μόλις βγήκαν απ' το πλοίο κατευθύνθηκαν κι οι δυο στο ναό, ασπάστηκαν την Αγία Εικόνα και πρόσφεραν στην Επιτροπή εκατό δίστηλα.
ΑΦΙΕΡΩΣΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ
Ο Αλιβίζος Καλαβρίας, πλούσιος Τηνιακός, έμπορος απ' τους καλύτερους του νησιού, είχε αρρωστήσει βαριά. Οι γιατροί τον εγκατέλειψαν γιατί σωτηρία δεν υπήρχε. Κάποια μέρα απ' τους φρικτούς πόνους έπεσε στη θάλασσα για να πνιγεί. Την ώρα που βυθιζόταν επικαλέστηκε την Παναγία και σώθηκε κι απ' τον πνιγμό κι από την αρρώστια. Τότε πούλησε την τεράστια περιουσία του και γεμάτος ευγνωμοσύνη πλήρωνε κάθε Σάββατο τα ημερομίσθια των εργατών και βοηθούσε όπου υπήρχε ανάγκη έως ότου δαπάνησε όλα τα χρήματα του. Εντελώς φτωχός φόρεσε ράσο και αφοσιώθηκε στην υπηρεσία του ναού και τη λατρεία της Παναγίας. Ο Καλαβρίας ήταν ζωντανή ιστορία της ανέγερσης του ναού και αφηγητής των θαυμάτων της Μεγαλόχαρης. Ντόπιοι και ξένοι τον τιμούσαν στη ζωή, τον τίμησαν και στο θάνατο. Πέθανε το 1872.
Η ΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Όλα αυτά συνέβαιναν κατά τη διάρκεια του Αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία μας. Το όραμα του Πολυζώη συνέπεσε με την έναρξη της Ελληνικής Επαναστάσεως. Το όραμα της Πελαγίας με το δεύτερο χρόνο του Αγώνα. Η Τήνος ύψωσε τη σημαία της Επαναστάσεως στις 30 Μαρτίου του 1821. Και μέσα στα χρονικά αυτά όρια συντελέστηκε το θαύμα της Ευρέσεως της Αγίας Εικόνας, που ήταν Ευαγγελισμός.
Οι αγωνιστές του 1821 θεώρησαν την Εύρεση μήνυμα του ουρανού για την επιτυχία της Επαναστάσεως, μήνυμα που σήμαινε λύτρωση. Ο Μιαούλης κι ο Κανάρης ήρθαν πολλές φορές στην Τήνο να προσκυνήσουν. Ο Κολοκοτρώνης ήρθε το 1838 με το τάμα του. Ο Νικηταράς το 1848. Σχεδόν όλοι οι αγωνιστές ήρθαν στην Τήνο για προσκύνημα. Έτσι η Εύρεση δεν είναι μόνο θέμα θρησκευτικό αλλά εθνικό και πατριωτικό . Άλλωστε ο ναός της Μεγαλόχαρης είναι το πρώτο κτίσμα της νεώτερης Ελλάδας. Το πρώτο αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο του απελευθερωμένου Έθνους, που κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων της Επαναστάσεως, μέσα στην αγωνία, τις στερήσεις και την τραγικότητα του Αγώνα. Ένας απ' τους αυστηρότερους αρχιτέκτονες της πατρίδας μας, ο Καυτατζόγλου, θεωρούσε το ναό της Ευαγγελίστριας σαν ένα από τα χαρακτηριστικότερα έργα που 'γιναν στην Ελλάδα κατά την απελευθέρωση και που εκφράζει την εποχή του ιερού Αγώνα μας.
ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗΣ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΟΥ ΧΙΛΙΑΡΧΟΥ
Ανεβαίνοντας οι προσκυνητές προς το Ναό, στο προαύλιο δεξιά βλέπουν ένα μαρμάρινο σιντριβάνι. Το σιντριβάνι αυτό είναι αφιέρωμα ενός Τούρκου, του Μουσταφά Αγά, χιλίαρχου. Αυτός καταγόταν απ1 την Κηταία της Ανατολής και ήταν παράλυτος. Ακούγοντας για τα θαύματα της Μεγαλόχαρης ήρθε με τους υπηρέτες του και έμεινε στο Ναό δυο μήνες. Μια μέρα, ενώ βρισκόταν ξαπλωμένος μπροστά στην Αγία Εικόνα και παρακαλούσε, σηκώθηκε μόνος του και την προσκύνησε . Είχε θεραπευθεί. Από ευγνωμοσύνη κατασκεύασε το μαρμάρινο σιντριβάνι του προαυλίου, αιώνια μαρτυρία του θαύματος και στον αλλόθρησκο.
ΤΟ ΚΑΡΑΒΙ ΜΕ ΤΟ ΨΑΡΙ
Όποιος μπαίνει μέσα στο Ναό διακρίνει να κρέμεται κάτω από ένα καντήλι ομοίωμα καραβιού με σφηνωμένο στο πλάι του ένα ψάρι. Είναι το τάμα του πληρώματος πλοίου, που κινδύνεψε στον ωκεανό από ρήγμα στα ύφαλα του. Οι άνδρες την κρίσιμη στιγμή επικαλέσθηκαν τη βοήθεια της Παναγίας και το καράβι έφθασε σε κοντινό λιμάνι. Πόση όμως ήταν η συγκίνηση τους όταν βρήκαν στα ύφαλα του πλοίου σφηνωμένο ένα μεγάλο ψάρι που είχε φράξει το ρήγμα.
Η ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ
Πάνω στο δεξί παγκάρι του Ναού βρίσκεται τοποθετημένη μια ασημένια πορτοκαλιά με τους καρπούς της. Είναι το αφιέρωμα ενός πλούσιου ομογενή της Αμερικής, που ζήτησε απ' τη Μεγαλόχαρη να δει το φως του και να Της αφιερώσει ό,τι πρωτοαντικρύσει. Και το πρώτο που είδε, ήταν μια πορτοκαλιά.