Χωριό

Από το σημείο, όπου η στράτα του Μαστοριού ενώνεται με τη Στράτα την Καλή μπορούμε να πούμε ότι αρχίζει το Χωριό, ο πάνω οικισμός της Σύμης, χωρισμένος σε ενορίες με επίκεντρο τις μεγάλες και ωραίες εκκλησίες του, που εκτός από τη Μεγάλη Παναγιά του Κάστρου, όπως μετονομάστηκε μετά την απελευθέρωση λόγω του βομβαρδισμού της από τους Γερμανούς (24 Σεπτεμβρίου 1944) ο γειτονικός ναός του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος ανακαινίσθηκε και τακτοποιήθηκε με ξεχωριστή επιμέλεια, είναι η Παναγιά η Χαριτωμένη, η Αγία Τριάδα, η Πειραιώτισσα, ο Αι-Θανάσης, ο Αι-Λευτέρης, ο Σταυρός, ο Αι-Δημήτρης, ο Αι-Νικόλας, ο Αι-Παντελεήμονας κι ο Αι-Γιώργης. Παρουσιάζουν όλοι μεγάλο ενδαιφέρον για τα τέμπλα, τις μεταβυζαντινές τοιχογραφίες, τις εικόνες, πολλές με ασημένια πουκάμισα, τα βαρύτιμα ιερά σκεύη, τα «πλατιά» (αυλές), που είναι τα πιο πολλά χαλκόστρωτα και τα καλλιτεχνικότατα μαρμάρινα καμπαναριά τους.

Ο δεσμός των Συμιακών με τα σεβάσματα της λατρείας τους διατηρείται τόσο στενός όσο δεν απαντάει σε καμιά άλλη περιοχή της ελληνικής πατρίδας. Στη Σύμη δεν υπάρχει μοναστήρι, ναός ή Ναϋδριο απεριποίητο, αχίλιαστο, που να μην το έχει στη μέριμνα ή την προστασία της μια οικογένεια ή μια επιτροπή, κι όταν πανηγυρίζει το γιορτάζουν με ιδιαίτερη λαμπρότητα. Το λειτουργούν και παρέχουν φιλοξενία και κεράσματα σε όλους τους επισκέπτες.

Ιδιαίτερος λόγος πρέπει να γίνει για την εικόνα της Δευτέρας Παρουσίας του σημαντικότατου μεταβυζαντινού αγιογράφου Γεωργίου Κλόντζα, που φυλάγεται στη Μεγάλη Παναγιά του Χωριού. Την απόδοση στον εξαίρετο αυτόν τεχνίτη οφείλουμε στη βυζαντινολόγο Μυρτάλη Αχειμάστου, που συνέκρινε το έργο με δύο ανάλογου χαρακτήρα έργα, που βρίσκονται στο Ελληνικό Ινστιτούο Βενετίας και στη μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου Πάτμου. Οι διαστάσεις του έργου είναι 1,115*0,875*0,03 μ. κι έχει ξυλόγλυπτο πλαίσιο, έργο του μαστρο-Γιάννη Ζουρούση, με νεοκλασσικίζουσα τεχνοτροπία, που καθιστά τις διαστάσεις του 2,04*1,15μ. στο χρυσό βάθος της σύνθεσης ιστορούνται διεξοδικά η μέλλουσα Δευτέρα έλευσις του Κυρίου, η εξανάστασις ζώντων και τεθνεώντων, η κρίσις, η τιμωρία των αμαρτωλών και η ανταμοιβή των δεδικαιωμένων. Τα μέρη που απαρτίζουν την πολυπρόσωπη παράσταση συνείρονται οργανικά. Η σύνθεση έχει αφηγηματική συνοχή και παλμό και αποτελεί ένα εξισορροπημένο σύνολο. Τα χρώματά της με μεγάλη ποικιλία τόνων και αποχρώσεων είναι λαμπρά. Οι μικρογραφημένες μορφές διακρίνονται για τη λεπτή τέχνη που χαρακτηρίζει την κρητική σχολή. Η εικόνα είναι πιθανώς έργο της ωριμότητας του ζωγράφου, όπως συμπεραίνεται από την εξελιγμένη μορφή της. Ο ναός της Μεγάλης Παναγιάς συνδέεται με ωραία έθιμα της Σύμης (Λαμπρής).

Από τα βοτσαλοτά δάπεδα, εκείνο του Αγίου Παντελεήμονα στο Χωριό παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον, γιατί αποτελεί το αντίστροφο του εθνικού μύθου με την γοργόνα και το Μεγαλέξαντρο. Εδώ φαίνεται ότι ο καπετάνιος της έδωσε αρνητική απάντηση για το αν ζει ο Μεγαλέξαντρος κι εκείνη με θυμωκένο και αγριωπό πρόσωπο, όπως παριστάνεται, έχει αρπάξει την άγκυρά του και αναποδογυρίζει το καράβι.

Στο λόφο της Νουλιάς, σημάδια της περιόδου της ακμής του νησιού, όταν αριθμούσε 25000 ψυχές, βρίσκονται 20 επιβλητικοί μύλοι.Και το παλιό μνημείο που φέρει την ονομασία του Ποντικόκαστρου.

Όλες οι εποχες στο Κάστρο του νησιου.

Το Χωριό βλέπει σήμερα τα σπίτια του ν’αναστυλώνονται το ένα μέτα το άλλο, όσα είχαν καταστραφεί από τον πόλεμο ή την εγκατάλειψη,και τη ζωή να ξανανθίζει στα σοκκάκια, τους δρόμους, τις πλατείες.Η μεγαλύτερη είναι αυτή του Λαϊκου Συλλόγου «Ο Νιρέας»,που λειτούργει ως κέντρο και διαθέτει αξιόλογει βιβλιοθήκη.Απέναντί του παιδική χαρά και πιο πέρα ταβερνάκια, καφετέριες, καφενεδάκια. Κοντά στο Σύλλογο αξίζει κανείς να δει την οικία Πετεινάκη, χαρακτηριστική περίπτωση της συμιακής αρχιτεκτονικής και πιο πάνω την περίφημη τετραώροφη οικία του προύχοντα της Σύμης Χατζηαγαπητού-Χατζηϊωάννου με την ξακουστή Σάλα της, που έχει εξαίρετης τέχνης τοιχογραφίες με θέματα από τον ζωικό και φυτικό κόσμο και τα σύμβολα των 4 Ευαγγελιστών πάνω από τις 4 πόρτες της. Τα βάζανε για τη «στέργιωση των παιδιών», όπως οι Ευαγγελιστές στέργιωσαν τον Χριστιανισμό στις 4 άκρες του κόσμου, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, όπως μας πληροφορεί ο Κώστας Φαρμακίδης, που μαζί με την Αγάπη Καρακατσάνη μελέτησαν διεξοδικά το αρχοντικό, κάθε γωνιά, δωμάτιο, διάδρομο, αυλή και βοηθητικό χώρο του με χρήση μάλιστα των συμιακών ονομασιών(ξιπορτί, γεροντομοίρι, κρυφτούρι,μουσάντρα, αναγκαίο κ.λ.π.).

Κοντά στην οικία Χατζηαγαπήτου, στην οικία Νικολάου Κ. Φαρμακίδη στεγάσθηκε το Μουσείο της Σύμης, στη δημιουργία του οποίου συνέβαλε ουσιαστικά η καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του Συμιακού οδοντίατρου Κώστα Αλ. Φαρμακίδη, που πολλά του χρωστά η προβολή της συμιακης τέχνης.Όλη η ιστορία και ο πολιτισμός της Σύμης ξετυλίγονται στις αίθουσες του με περισσή επιμέλεια διαμορφωμένου Μουσείου της. Πίνακες, φωτογραγιό υλικό κ.λπ. βοηθούν τον επισκέπτη να συνειδητοποιήσει την εξέλιξή τους.

Α’ ΑΙΘΟΥΣΑ:Ρωμαϊκά ελληνιστικά επιτύμβια, επιγραφές, κεφαλές αγαλμάτων(τα περισσότερα από τη συλλόγη του Δημ. Χαβιαρά), πρωτοχριστιανικά λυχνάρια κ.α. πήλινα.

Β’ ΑΙΘΟΥΣΑ:Βυζαντινά πινάκια(τέλους 12^ου,αρχών 13^ου αιώνα), παλαιοχριστιανικά κιονόκρανα(6^ου αιώνα), θωράκιο(5^ου αιώνα), φωτογραφίες παλαιοχριστινικών βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων του νησιού:Νημπορειού(β’ μισό 6^ου αιώνα), Αγ. Ιωάννη Τσαγκριάς (12^ος αιώνας), Αγίου Προκοπίου(14^ος αιώνας), Κάστρου Ιπποτών(1507), Μονής Ρουκουνιώτης(15^ος αιώνας και 1738), Μυρταριώτισσας(18^ος αιώνας), Μονής Κοκκιμήδη(1697) και Σωτήρη του μικρού(1802).

Γ’ΑΙΘΟΥΣΑ:Μεταβυζαντινές εικόνες, συμιακός κώδικας και Ερμηνεία Διονύσιου Ιερομονάχου εκ Φουρνά των Αγράφων(18^ος αιώνας), χειρόγραφοι κώδικες βυζαντινής μουςικής από τον Τίμιο Σταυρό(17^ος-18^ος αιώνας), χειρόγραφο βιβλίο παραινέσεων(17^ος-18^ος αιώνας), «βαβαλάκι»(επιτάφιος) Αγίου Αθανασίου, φωτογραφίες τοιχογραφιών Μεγάλου Σωτήρη(1723), Προφήτη Ηλία-Υπαπαντής(1734) και μονής Ρουκουνιώτη(1738).

Δ’ΑΙΘΟΥΣΑ:Ακρόπωρο(19^ος αιώνας), εξάντας, χρηματοκιβώτιο πλοίου(19^ος αιώνας), αντίγραφα χαρτών Σύμης(15^ου-18^ου αιώνα), αεροφωτογραφία Σύμης(1986).

Ε’ΑΙΘΟΥΣΑ:Κασέλες με ανάγλυφες διακοσμήσεις, κάντρα με κεντήματα, 3 γυναικείες φορεσιές της Σύμης, κομμάτια από μουσάντρες, καναπέδες, πίνακας πλοίου «Ελένη» Αδελφών Φ.Λινδικού(εν Σύμη 1916), πορτρέτο Φωτεινής Ιωάννου Χατζή Μ. Μπογιατζή, διδασκάλισσας, παλιά πανοραμική φωτογραφία της Σύμης, λαγουμάνος.    

Στην αυλή υπάρχουν παλιοχριστιανικές κολώνες, ελληνιστικές και ρωμαϊκές επιγραφές. Στο σπιτάκι με το λαογραφικό παράρτημα : καραμπίνες, κούνιες, παλιό γραμμόφωνο, ραπτομηχανή, λαγήνια, νήμα, ξύλινη λεκάνη, μπρούτζινα σκεύη, σινί, λαγουμάνος κ.λπ.

Στις πλατείες του Αλέμηνα, με τον ιστορικό καφενέ, και το Αι-Θανάση, γίνονταν, πριν μπαρκάρουν, τα γλέντια των ναυτικών και των σφουγγαράδων, ο Κουκουμάς (Κλήδονας) κ.λπ. Σήμερα στο Χωριό λειοτυργούν Ναυτικό – Επαγγελματικό Λύκειο, δωρεάς Α. Διακομιχάλη και υπερσύγχρονο ξενοδοχείο που φέρει το όνομα του χωριού και διαθέτει αεροκλιματισμό.

Η Σπετσαρία, το δημοτικό φαρμακείο με τα παλιά γυάλινα δοχεία και τις χαρακτηριστικές επιγραφές, είναι ένα ακόμη αξιοθέατο του Χωριού, που στεγάζεται σε ένα χαρακτηριστικό συμιακό οίκιμα. Τα περισσότερα σπίτια του προκαλούν το θαυμασμό του περαστικού για την αρχιτεκτονική ομορφιά οτυς. Μένουν συνήθως στο κάτω πάτωμα, το πάνω το έχουν για τους επισκέπτες, τους φιλοξενούμενους, τις γιορτές. Ανάλογα με την κλίση του εδάφους διαμορφώνεται η έκταση των δύο ορόφων (μεγαλύτερος ο πάνω, μικρότερος ο κάτω ή ίσοι). Στην πρώτη περίπτωση η στέρνα υπάρχει κάτω από την ταράτσα, με την οποία προεκτείνεται ο πάνω όροφος στο δρόμο. Από την ταράτσα, σκάλα (κάποτε εξωτερική) οδηγεί στο ισόγειο που βλέπει στον κήπο. Στο ισόγειο υπάρχει κατά κανόνα μικρό σαλονάκι και δεξιά κια αριστερά δωμάτια κι η κουζίνα. Ξύλινη σκάλα οδηγεί από το ισόγειο στον πάνω όροφο. Εδώ είναι τα υπνοδωμάτια, το σαλόνι, η καλή τραπεζαρία. Στο σαλόνι φιγουράρουν οι φωτογραφίες των προγόνων και κάντρα με κεντητές παραστάσεις.

Αυτά ήταν τα συνήθη σπίτια. Τα τρίπατα ήταν πολυτερέσταρα με πρισσότερα δωμάτια, με μαρμαρένιες σκάλες, με ακριβούς πολυελαίους και ωραία πορσελάνινα πιάτα, πιατέλες, κινέζικα αγγεία που οι Συμιακοί ναυτικοί έφερναν από μακριά. Συχνά οι πάνω όροφοι έχουν διακοσμήσεις στα ταβάνια και στους τοίχους. Από κανένα συμιακό σπίτι δεν λείπουν τα σφουγγάρια, τα κοχύλια, οι αστερίες. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα έργα ξυλογλυπτικής. Στις οικίες Βαγγελίστρας του Γεωργά και Χάσκα στο Χωριό, και σε άλλες, μπορεί να δει κανείς χαρακτηριστικά δείγματά της.

Στο Λιενί, στην άκρη του Χωριού, σώζεται το σπίτι των Χαβιαράδων με την πλούσια σε παλιές εκδόσεις βιβλιοθήκη του. Εδώ έζησε μια οικογένεια λογίων, που το όνομά της γνωρίζει πάντοτε εύφυμη μνεία στη νεοελληνική φιλολογική και ιστορική επιστήμη.

Στο τέλος του Χωριού, στο δρόμο προς τον Άγιο Κωνσταντίνο, σε μικρή απόσταση, θα συναντήσουμε το κοιμητήριο της Αγίας Μαρίνας. Εδώ ήκμασε άλλοτε (1765-1821) η Σχολή της Σύμης ή Σχολή της Αγίας Μαρίνας, η ανάμνηση της οποίας διατηρείται ως σήμερα με σεβασμό. Πριν από μερικές δεκαετίες υπήρχε ακόμη το πρινάρι, στη σκιά του οποίου γινόταν, όταν ο καιρός το επέτρεπε, τα μαθήματα. Η Σχολή λειτουργούσε, με εισφορές των Συμιακών και των δύο μεγάλων μοναστηριών του νησιού, του Πανορμίτη και του Ρουκουνιώτη, στα κελλιά της ομόνυμης της μονής στο Λιενί. Μετά την Επανάσταση η Σχολή συνέχισε τη λειτουργία της στο Κάστρο, όπου μεταφέρθηκε και η βιβλιοθήκη της. Στην Εθνικη΄Βιβλιοθήκη, στο Αναγνωστήριο Σύμης Αίγλη και στη μονή Πανορμίτη σώζονται μαθητάρια προερχόμενα από αυτήν.

Μεταξύ των διαδασκάλων της Σχολής της Αγίας Μαρίνας περιλαμβάνονται : ο Κερκυραίος ιερομόναχος Γεράσιμος προερχόμενος από το Κάιρο, όπου υπηρετούσε ως δάσκαλος επί Πατριάρχη Κυπριανού (1766-1783) και Γεράσιμου Γ’ Γήμαρη (1783-1788), ο Ιωάννης Καλοδουκίδης-Μίγκλης, σπουδαγμένος στην Πατμιάδα σχολή (1755-1758), ο Μιχαήλ Σπιαχιός, συμμαθητής του Θεόφιλου Καϊρη, που πήρε ως ιερομόναχος το όνομα Βενέδικτος, Ο Ιωάννης Φωτιάδης, εργότερα Ηγούμενος της Μονής Πανορμίτη Ιερόθεος κ.ά.

                                   
                     
 Κλείσιμο