Η ιστορία της περιοχής, και ιδιαίτερα της Θίσβης και της Αλυκής, ανάγεται στα προϊστορικά χρόνια. Αν και δεν γνωρίζουμε πολλά για τις δραστηριότητες της περιοχής εκείνη την περίοδο, παρ’ όλα αυτά έχουμε στα χέρια μας όστρακα της Νεολιθικής περιόδου (4000 έως αρχές 3000 π.Χ.).
Καθώς ερχόμαστε στην Πρωτοελλαδική εποχή 2400 π.Χ., η περιοχή βρίθει από μύθους και ευρήματα. Ο Ησίοδος στη Θεογονία αναφέρει την γέννηση των Μουσών στον Ελικώνα. Στην περιοχή έχουμε βωμούς και ιερά ,καθώς και αγάλματά τους, που ανάγονται σε διαφορετικές περιόδους.
Στο λεγόμενο κόλπο της Δομβραίνας βρίσκονταν οι Βοιωτικές αρχαίες πόλεις Σίφαι ή Τίφα, η σημερινή Αλυκή, Θίσβη και Χορσική, το σημερινό Σαράντι. Πρόκειται για προϊστορικά λιμάνια με έντονη δραστηριότητα στα Μυκηναϊκά χρόνια.

.

ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

Οι κάτοικοι της αρχαίας Τίφας θεωρούνταν οι ικανότεροι στην ναυσιπλοΐα, κάτι που επιβεβαιώνει και ο Παυσανίας. Η Αργώ, το καράβι που μετέφερε τον Ιάσονα στην Αργοναυτική εκστρατεία, κατασκευάστηκε εκεί .Επίσης ο Τίφης του Αγνίου ήταν ο πρώτος στον κατάλογο των Αργοναυτών και ήταν αυτός που προέβλεπε τις καταιγίδες και βοηθούμενος από τα άστρα, καθόριζε την πορεία του σκάφους. Ήταν επίσης εκείνος ο οποίος καθοδήγησε την Αργώ μέσα από τις Συμπληγάδες του Εύξεινου Πόντου. Όλα αυτά σύμφωνα με τα Αργοναυτικά του Απολλώνιου.

ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Περνώντας στα Μυκηναϊκά χρόνια η περιοχή ήταν πάλι παρούσα με την δραστηριότητά της στον Τρωικό πόλεμο. Στη Θίσβη, στο Βαθύ, στην Αλυκή ,στο Σαράντι και στον Άγιο Ιωάννη βρέθηκαν Κυκλώπεια τείχη και κτίσματα της περιόδου.
Σύμφωνα με τον Όμηρο οι Θεσπιείς, στους οποίους ανήκε τότε η Αλυκή, ξεκίνησαν από εκεί για τον Τρωικό πόλεμο. Στον Τρωικό Πόλεμο πήρε επίσης μέρος και η Θίσβη, σύμφωνα πάντα με τον Όμηρο. Στην περιοχή λατρευόταν η Άρτεμις, ο Ερμής ,ο Ασκληπιός, ο Διόνυσο, ο Απόλλωνας και ο Ηρακλής, το σημαντικότερο ιερό τού οποίου βρισκόταν στην Αλυκή.

ΜΑΧΕΣ

Η Θίσβη είχε σημαντική παρουσία στην μάχη των Λεύκτρων 371 π.Χ. (Πελοποννησιακός πόλεμος ).Περνώντας στο 171 π.Χ. γνωρίζουμε πως η Θίσβη συμμαχεί με τον Μακεδόνα βασιλιά Περσέα εναντίον των Ρωμαίων, κάτι που πλήρωσε μετέπειτα με ολική σχεδόν καταστροφή και υποταγή.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ

Ο χριστιανισμός εμφανίζεται για πρώτη φορά στην περιοχή τον 4ο αιώνα μ.Χ. Στην διάρκεια των Βυζαντινών χρόνων η Θίσβη επανεμφανίζεται ως σημαντική πόλη. Ερείπια βυζαντινών εκκλησιών που σώζονται έως και σήμερα, μας μαρτυρούν την σπουδαιότητα της Θίσβης την περίοδο αυτή.

 

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Οι κάτοικοι της Θίσβης ήταν από τους πρώτους που σήκωσαν το λάβαρο της επανάστασης του 1821. Ο Πανάγος παπα-Πανταζής γνώριζε από το 1819 την ύπαρξη της Φιλικής Εταιρίας, κάτι που χρωστάει στα γράμματα που έμαθε στο μοναστήρι της Μακαριώτισσας.
Καθ’ όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Θίσβη, και ιδιαίτερα το μοναστήρι της Μακαριώτισσας, λειτουργούσε σαν οχυρό του Ελληνισμού, της Ελληνικής γλώσσας και της Χριστιανικής πίστης φιλοξενώντας δασκάλους και κρυφά σχολιά.
Το βράδυ της 2ας προς 3η Απριλίου του 1821 οι Δημογέροντες της Θίσβης Σωτήρχος Λουκίνας, Δήμος Κομίνης, Παναγιώτης Σταματής, Λουκάς Πανταζής, Κώστας Κατσιμπάρδης, Αντώνης Μεϊντάνης και Θανάσης Βόσης κάλεσαν τα πρωτοπαλίκαρα του χωριού να σηκώσουν τα όπλα.
Ο Ιωάννου ή Νίκος Κάλλης, επικεφαλής των Γεωργίου Νάσου, Κάλη Τάσου, Κορογιάννου Χαράλαμπου, Μανίκα Δήμου, Δήμου Νίκου, Ρούση Λουκά, Αναστασίου Βασίλη, Σωτήρχου Λουκίνα, Κομίνη Δήμου, Σταμάτη Παναγιώτη, Δημητράκη Γιάννη, Εγγλέζη Θανάση, Κατσιμπάρδη Κώτσου, Κάλη Μήτσου, Φροσύνου Γιάννη, Λάζαρη Θανάση, Ρέππα Μιχάλη και άλλων, τα ονόματα των οποίων δεν διασώθηκαν, πήγε στα Βάγια, που ήταν τόπος συγκέντρωσης των αγωνιστών της Βοιωτίας. Έλαβαν μέρος σε όλες τις μάχες και διακρίθηκαν για το θάρρος και την αυτοθυσία τους, καθώς και για την μαχητικότητα τους.
Στην περιοχή έδρασε ο Καραϊσκάκης, ο πύργος του οποίου σώζεται έως και σήμερα και βρίσκεται στην Δομβραίνα. Στην Μάχη της Δομβραίνας, στο πλευρό των ντόπιων αγωνιστών, έλαβαν μέρος, εκτός του Καραϊσκάκη, και οι Νικηταράς, Σουλτάνης, Πανουριάς και Καλέργης. Η περιοχή ήταν από τις πρώτες που ελευθερώθηκαν μαζί με τον Μωριά.

ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Ο αγώνας εναντίον των Γερμανών κατακτητών συνεχίστηκε από τα χωριά και κατά τη διάρκεια της κατοχής. Οι κάτοικοι εισχώρησαν στις αντιστασιακές οργανώσεις Ε.Α.Μ., ΕΛ.ΑΣ, ΕΛΑΝ, ΕΠΟΝ, ΕΔΕΣ. και πολέμησαν με κάθε τρόπο τον κατακτητή. Αυτός ήταν και ο λόγος που η μανία των γερμανών στράφηκε έντονα στη Θίσβη, την Δομβραίνα και τον Πρόδρομο. Τα χωριά κάηκαν, πολλοί κάτοικοι εκτελέστηκαν και πολλοί θανατώθηκαν με άδοξο τρόπο.
Οι κάτοικοι των τριών αυτών χωριών ήταν από τους πρώτους που εντάχθηκαν στις γραμμές του στρατού και της αντίστασης. Όσοι δεν μπορούσαν να ενταχθούν, στήριζαν υλικά και ψυχικά τον αγώνα, ο οποίος είχε την έδρα του στον Ελικώνα.
Η περιοχή ήταν ιδανική για την δημιουργία αντάρτικου, τα χωριά πρόβαλλαν σθεναρή αντίσταση κατά του γερμανικού στρατού και αυτοί ήταν οι λόγοι που, ενώ ολόκληρη η Ευρώπη στέναζε κάτω από τον γερμανικό ζυγό, τα χωριά αυτά ζούσαν τόσο ελεύθερα καθ’ όλη την περίοδο του 1943. Επίσης διατηρούσαν τηλεφωνικό δίκτυο και οργάνωναν ακόμα και παρελάσεις. Από τα τρία αυτά χωριά ξεκινούσαν όλα τα σαμποτάζ και οι επιθέσεις εναντίον της γερμανο-ιταλικής συμμαχίας.
Όλα τα παραπάνω έκαναν τον κατακτητή να απομακρύνεται σε όλο και μεγαλύτερη ακτίνα από την περιοχή.
Στα τέλη του 1943 όλες οι γερμανο-ιταλικές μονάδες της Θήβας και των Πλαταιών, οδηγούμενες από δοσίλογους και με απευθείας διαταγή από το Γερμανικό Επιτελείο Στρατού, βρήκαν ευκαιρία, αφού η αντίσταση είχε εντολή να μετακινήσει τα στρατεύματά της βόρεια, να επιτεθούν στα χωριά, που εν τω μεταξύ τούς έκοβαν την δίοδο στρατευμάτων για την Μέση Ανατολή, και τα έκαψαν για πρώτη φορά. Οι άλλες καταστροφικές επιθέσεις ήρθαν όταν οι μονάδες που είχαν εγκαταστήσει στα χωριά οι γερμανοί, άρχιζαν να αντιμετωπίζουν επανειλημμένες απώλειες.